Kopalnia Złota w Złotym Stoku. Podróż do wnętrza ziemi

Kopalnia Złota w Złotym Stoku to jedna z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych atrakcji turystycznych Dolnego Śląska. Położona u podnóża Gór Złotych, w niewielkiej miejscowości Złoty Stok, stanowi ważny punkt na mapie historycznego górnictwa w Polsce. Jej dzieje sięgają czasów starożytnych, a przez wieki była miejscem intensywnej eksploatacji złota i arsenu. Dziś, jako podziemna trasa turystyczna, przyciąga zwiedzających z całego kraju, oferując nie tylko kontakt z historią, ale także możliwość poznania pracy górników od kuchni.

Historia Kopalni Złota w Złotym Stoku

Pierwsze ślady działalności górniczej w okolicach Złotego Stoku datowane są na około 2000 lat p.n.e. Zorganizowane wydobycie rozpoczęło się jednak znacznie później. Najstarszy dokument potwierdzający prowadzenie robót górniczych pochodzi z 1273 roku i jest to przywilej nadany klasztorowi Cystersów w Kamieńcu Ząbkowickim przez księcia Henryka IV Probusa. W kolejnych stuleciach kopalnia przechodziła z rąk do rąk, a jej znaczenie rosło. W XV wieku była uznawana za jedną z najbardziej wydajnych kopalni na Śląsku. W tym czasie udział w tutejszym gwarectwie wykupił Wit Stwosz, znany krakowski rzeźbiarz. Zainwestował środki otrzymane za wykonanie ołtarza w Kościele Mariackim, licząc na ich pomnożenie. Niestety, wyczerpujące się złoża doprowadziły go do bankructwa, a desperacja skłoniła do fałszerstwa weksla, za co został osadzony w więzieniu i publicznie napiętnowany.

W 1507 roku do Złotego Stoku przeniesiono mennicę książęcą z Ząbkowic Śląskich, co pozwoliło na bicie złotych dukatów. Miasto zyskało na znaczeniu, a w szczytowym okresie funkcjonowało tu około 200 kopalni, dostarczających 8 procent europejskiej produkcji złota. Wydobycie prowadzono jednak w sposób rabunkowy, co doprowadziło do licznych katastrof górniczych. Jedną z najtragiczniejszych była ta w sztolni „Złoty Osioł”, gdzie zginęło 59 górników. Ich ciała nigdy nie zostały odnalezione, a zawał nie został usunięty.

Złoto ze Złotego Stoku miało wpływ na wydarzenia o znaczeniu globalnym. Rodzina Fuggerów, główni udziałowcy kopalni, wspierali finansowo królową Izabelę Hiszpańską, co umożliwiło sfinansowanie wyprawy Krzysztofa Kolumba. W 1612 roku w kopalni dokonano pierwszego na świecie odstrzału skał przy użyciu czarnego prochu strzelniczego, co stanowiło przełom w technice górniczej.

Po wojnie trzydziestoletniej miasto podupadło, ale w XVIII wieku nastąpił zwrot. Aptekarz i alchemik Hans Schärffenberg opracował metodę odzyskiwania arszeniku z rud arsenowych. Złoty Stok stał się światowym liderem w produkcji tej substancji, wykorzystywanej m.in. . w medycynie i farbiarstwie. W XIX wieku Wilhelm Güttler wdrożył nową metodę produkcji złota, polegającą na chlorowaniu wyprażonej rudy. Jego spadkobiercy utrzymywali kopalnię aż do 1945 roku, wprowadzając liczne innowacje, w tym elektryczną kolejkę kopalnianą.

Po II wojnie światowej kopalnia została przejęta przez państwo polskie. Pracę podjęli górnicy z Górnego Śląska, a przez pewien czas w laboratorium pracował niemiecki specjalista, szkolący nowych pracowników. W 1962 roku, mimo że kopalnia nadal przynosiła zyski, działalność została zakończona decyzją administracyjną. W ciągu ponad 700 lat wydobyto tu około 16 ton czystego złota.

Co można zobaczyć w Kopalni Złota w Złotym Stoku

Po 35 latach opuszczenia, w 1996 roku uruchomiono Podziemną Trasę Turystyczną „Kopalnia Złota”. Dziś zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i obejmuje kilka sztolni, w tym „Gertrudę” i „Czarną Górną”. W sztolni Gertrudy można zobaczyć ekspozycję dawnych narzędzi górniczych, piec muflowy do wytapiania złota, osiemnastowieczny wózek do transportu rudy oraz laboratorium Schärffenberga. W jednym z chodników znajduje się skarbiec z 1066 „złotymi” sztabkami, symbolizującymi całkowity urobek kopalni.

Szczególnym miejscem jest tzw. „Chodnik Śmierci”, gdzie według legendy skazywano górników podejrzanych o kradzież złota. Ich ręce wkładano w wykute otwory, które następnie zalewano zaprawą. Skazańcy umierali w mroku i samotności. W kopalni można również spotkać postać gnoma, który według tradycji górniczej pomagał zbłąkanym górnikom odnaleźć drogę do wyjścia. Spojrzenie w jego oczy miało gwarantować spełnienie marzeń, choć dla osób niegodziwych mogło oznaczać pozostanie w kopalni na zawsze.

W sztolni Czarnej Górnej znajduje się jedyny w Polsce podziemny wodospad o wysokości 8 metrów. Woda spada z hukiem w małej komorze, tworząc widowiskowy efekt. W niższych poziomach tej sztolni, według niektórych przekazów, Niemcy mieli ukryć skarby III Rzeszy. Prace eksploracyjne trwają do dziś, choć nie przyniosły dotąd spektakularnych odkryć.

Zwiedzanie kończy się przejazdem Podziemnym Pomarańczowym Tramwajem, który wywozi turystów na powierzchnię. Trasa liczy około 300 metrów i stanowi jedną z ulubionych atrakcji najmłodszych uczestników wycieczek.

Dlaczego warto odwiedzić Kopalnię z dziećmi i wycieczką szkolną?

Kopalnia Złota w Złotym Stoku to miejsce, które łączy historię, legendy i edukację. Dla nauczycieli planujących wycieczki szkolne oraz rodziców szukających wartościowych form spędzania czasu z dziećmi, obiekt ten stanowi interesującą alternatywę wobec tradycyjnych muzeów. Zwiedzanie odbywa się w sposób dostosowany do wieku uczestników, a forma przekazu jest przystępna i angażująca. Dzieci mogą poznać historię górnictwa, zobaczyć działanie lamp górniczych, dowiedzieć się, czym jest szkło uranowe i jak wyglądało życie górników w czasach PRL-u. Przewodnicy potrafią dostosować narrację do poziomu odbiorców, dzięki czemu nawet najmłodsi uczestnicy mogą wynieść z wizyty wartościowe informacje.

Galeria zdjęć

Zdjęcia: Kopalnia Złota w Złotym Stoku

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

Aktualizacja 09.07.2025

 * ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu.

Jak dojechać do Kopalni Złota w Złotym Stoku? Zobacz na mapie: