Kościół Pokoju w Świdnicy. Barokowa drewniana świątynia z listy UNESCO

Kościół Pokoju w Świdnicy to jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych w Polsce i Europie, wpisany w 2001 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego historia sięga połowy XVII wieku i jest nierozerwalnie związana z wydarzeniami polityczno-religijnymi, które ukształtowały ówczesną Europę.

Historia powstania Kościoła Pokoju w Świdnicy

Powstanie świątyni było bezpośrednim skutkiem pokoju westfalskiego, który zakończył wojnę trzydziestoletnią w 1648 roku. Na mocy traktatu cesarz Ferdynand III Habsburg, pod naciskiem protestanckiej Szwecji, zezwolił na budowę trzech ewangelickich kościołów w księstwach dziedzicznych: w Jaworze, Głogowie i Świdnicy. Warunki budowy były jednak bardzo restrykcyjne. Kościół miał powstać poza murami miasta, bez wież i dzwonnicy, wyłącznie z nietrwałych materiałów takich jak drewno, glina, słoma i piasek. Budowa nie mogła trwać dłużej niż rok, a świątynia nie mogła przypominać kościoła katolickiego. Wszystko to miało sprawić, że obiekt nie przetrwa próby czasu.

Świdniczanie wykazali się jednak ogromną determinacją. W budowę zaangażowali się przedstawiciele wszystkich warstw społecznych – od chłopów po szlachtę. Najbiedniejsi przynosili choćby jedną deskę, a Christian Czepko, mieszkaniec Świdnicy, wyruszył w podróż po europejskich dworach protestanckich, by zebrać fundusze. Dzięki tej mobilizacji udało się ukończyć budowę w zaledwie dziesięć miesięcy. Pierwsze nabożeństwo odbyło się 24 czerwca 1657 roku. Projekt świątyni opracował Albrecht von Saebisch, a konstrukcję wykonał cieśla Andreas Kaemper. Kościół został wzniesiony w technice szachulcowej, na planie krzyża greckiego, z drewnianym szkieletem wypełnionym gliną i słomą. Mimo nietrwałych materiałów budowla przetrwała ponad 360 lat, co samo w sobie jest fenomenem inżynieryjnym.

Co można zobaczyć we wnętrzach Kościoła Pokoju?

Wnętrze Kościoła Pokoju zaskakuje rozmachem i bogactwem barokowego wystroju, który kontrastuje z prostotą zewnętrznej bryły. Świątynia ma powierzchnię 1090 m² i może pomieścić 7500 osób, w tym 3000 miejsc siedzących. Główna część kościoła została rozbudowana o Halę Chrztów i zakrystię od wschodu, Halę Zmarłych od zachodu, Halę Ślubów od południa i Halę Polną od północy. Najstarszym zachowanym elementem wyposażenia jest chrzcielnica z 1661 roku, wykonana przez rzeźbiarza Pankratiusa Wernera z Jeleniej Góry. Warto zwrócić uwagę na jej polichromię oraz herby fundatorów.

Centralnym punktem wnętrza jest ołtarz główny z 1753 roku, dzieło Gotfrieda Augusta Hoffmanna. Nad mensą ołtarzową znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca Ostatnią Wieczerzę, a powyżej rzeźby Mojżesza, arcykapłana Aarona, Jezusa, Jana Chrzciciela oraz apostołów Piotra i Pawła. W centrum umieszczono scenę chrztu Chrystusa w Jordanie. Całość wieńczy fryz z cytatem z Ewangelii Mateusza: „Dies ist mein geliebter Sohn, an dem ich Wohlgefallen habe” – „To jest syn mój umiłowany, którego sobie upodobałem”. Na szczycie ołtarza znajduje się księga z siedmioma pieczęciami i baranek z chorągwią – symbol Chrystusa.

Ambona, również autorstwa Hoffmanna, pochodzi z 1729 roku. Jej kosz podtrzymują alegoryczne postacie Wiary z krzyżem, Nadziei z kotwicą i Miłości z dzieckiem. Na zwieńczeniu znajduje się anioł z trąbą obwieszczający Sąd Ostateczny. Schody prowadzące na ambonę zdobią reliefy przedstawiające zesłanie Ducha Świętego, Golgotę i Raj. Na mównicy umieszczono klepsydrę podzieloną na cztery półgodzinki, która odmierzała czas trwania kazania.

Organy z 1909 roku, zbudowane przez firmę Schlag & Söhne ze Świdnicy, mają 62 głosy i składają się z około 4000 piszczałek. Ich barokowy prospekt podtrzymują dwaj atlasowie, a całość ozdobiona jest ruchomymi figurkami muzykujących aniołków. Na najwyższej emporze nad ołtarzem znajdują się drugie, mniejsze organy z XVII wieku. Na prospekcie widnieje portret Marcina Lutra, za którym podczas konserwacji znaleziono batutę. Napis na ramie obrazu „Ein feste Burg ist unser Gott” to tytuł hymnu Kościoła ewangelicko-augsburskiego.

Empory biegną na kilku poziomach i są bogato zdobione. Znajduje się na nich 78 tekstów biblijnych oraz 47 scen alegorycznych. Balustrady empor ozdobione są rzeźbami, malowidłami, epitafiami, tarczami cechowymi piekarzy, piwowarów, rzeźników, sukienników oraz portretami mieszczan i herbami szlachty. Najbardziej reprezentacyjna jest loża Hochbergów, zbudowana w 1698 roku jako wyraz wdzięczności dla hrabiego Johanna Heinricha von Hochberga, który ufundował dęby na budowę kościoła.

Stropy kościoła zdobią malowidła z lat 1694–1696 autorstwa Chrystiana Sussenbacha i Chrystiana Kolitschka. Przedstawiają one sceny z Objawienia św. Jana, w tym Niebiańskie Jeruzalem, Sąd Ostateczny, upadek Babilonu oraz Świętą Trójcę. W Hali Chrztów znajdują się portrety duchownych, którzy przez trzy stulecia odprawiali tu nabożeństwa, a także ich bogate stroje liturgiczne.

Czy warto odwiedzić to miejsce z wycieczką szkolną?

Kościół Pokoju w Świdnicy to nie tylko zabytek architektury, ale również miejsce o ogromnym znaczeniu edukacyjnym. Dla nauczycieli i rodziców stanowi doskonałą przestrzeń do realizacji celów dydaktycznych. Uczniowie mogą poznać historię Europy, konflikty religijne, techniki budowlane oraz sztukę baroku. Zwiedzanie świątyni pozwala na bezpośredni kontakt z dziedzictwem kulturowym, rozwija wrażliwość estetyczną i uczy szacunku do różnorodności wyznaniowej. Wizyta w Kościele Pokoju to także okazja do rozmowy o tolerancji, pojednaniu i wspólnym dziedzictwie, co czyni ją wartościowym elementem programu edukacyjnego.

Świątynia jest dostępna dla zwiedzających przez cały rok, a jej otoczenie – Plac Pokoju – obejmuje również zabytkowy cmentarz, dzwonnicę, dawną szkołę ewangelicką, pensjonat Barokowy Zakątek oraz Centrum Promocji i Partnerstwa UNESCO. W tym ostatnim można zobaczyć wystawę „Wiara jak serce ze spiżu. Skarby Kościoła Pokoju w Świdnicy”, prezentującą bezcenne artefakty, obrazy, naczynia liturgiczne i rękopisy.

Kościół Pokoju w Świdnicy to miejsce, które łączy historię, sztukę i edukację. Jego unikalna konstrukcja, bogate wnętrze i symboliczne znaczenie sprawiają, że jest to idealna destynacja dla wycieczek szkolnych i rodzinnych. Wizyta w tym miejscu pozostawia trwałe wrażenie i stanowi inspirację do dalszego poznawania historii i kultury.

Galeria zdjęć

Zdjęcia: Kościół Pokoju w Świdnicy

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

Aktualizacja 22.07.2025

 * ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu.

Jak dojechać do Kościoła Pokoju w Świdnicy? Zobacz na mapie: