Muzeum Historii Włocławka. Historia miasta i Kujaw

Muzeum Historii Włocławka to jedna z najważniejszych placówek dokumentujących dzieje miasta i regionu kujawsko-dobrzyńskiego. Mieści się w dwóch zabytkowych kamienicach przy ulicy Szpichlernej 19, w bezpośrednim sąsiedztwie Starego Rynku. Budynki, w których obecnie znajduje się muzeum, pochodzą z XVIII wieku i przez lata pełniły funkcje mieszkalne oraz handlowe. Ich adaptacja na cele muzealne rozpoczęła się w latach 70. XX wieku, a oficjalne otwarcie Muzeum Historii Włocławka nastąpiło w 1976 roku jako jeden z oddziałów Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej.

Placówka powstała z potrzeby zachowania i udostępnienia zbiorów związanych z historią miasta, które przez wieki pełniło istotną rolę administracyjną, gospodarczą i kulturalną w regionie. Włocławek, jako jedno z najstarszych miast Polski, posiada bogatą przeszłość sięgającą czasów średniowiecznych. Już w XI wieku był siedzibą biskupstwa, a w kolejnych stuleciach rozwijał się jako ośrodek handlowy i przemysłowy. W XIX wieku miasto stało się ważnym centrum przemysłu ceramicznego, chemicznego i spożywczego, co znalazło odzwierciedlenie w zbiorach muzealnych.

Co można zobaczyć w Muzeum Historii Włocławka?

Wystawa stała „Dzieje Włocławka i regionu od pradziejów do PRL”, prezentowana w Muzeum Historii Włocławka, to przekrojowa opowieść o przeszłości miasta i jego otoczenia, ukazana w układzie chronologicznym i tematycznym. Ekspozycja została udostępniona zwiedzającym 3 grudnia 2018 roku, po zakończeniu prac remontowych i modernizacyjnych, które objęły trzy zabytkowe kamienice w centrum średniowiecznego Włocławka. Dwie z nich, przy Starym Rynku 14 i 15, pochodzą z połowy XVIII wieku i stanowią rzadki przykład barokowej architektury mieszczańskiej w mieście. Trzecia, przy ulicy Szpichlernej 19, została wzniesiona w XIX wieku. Wnętrza tych budynków zostały zaadaptowane na potrzeby muzealne już w latach 1967–1972, a obecnie mieszczą dziewięć tematycznych przestrzeni wystawienniczych.

Pierwsza część wystawy, zatytułowana „Pradzieje Kujaw i ziemi dobrzyńskiej”, prezentuje materialne ślady kultur archeologicznych z obszaru dzisiejszej Polski, ze szczególnym uwzględnieniem Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej. Eksponowane są narzędzia wykonane z drewna, kości, rogu, kamienia i metali, a także broń, naczynia, biżuteria oraz różnorodne formy obrzędów pogrzebowych. Kolejne części ekspozycji ukazują rozwój Włocławka jako grodu i miasta: „Początki Civitas Vladislavia”, „W Rzeczypospolitej Obojga Narodów”, „Niespełnione nadzieje wolności”, „W cieniu fabrycznych kominów”, „Na progu niepodległości”, „W Drugiej Rzeczypospolitej”, „W latach II wojny światowej” oraz „W szaro-czerwonym świecie PRL”.

Wystawa nie ogranicza się wyłącznie do historii Włocławka. W wielu punktach przybliżone są dzieje okolicznych miejscowości, zwłaszcza w kontekście zmagań polsko-krzyżackich, powstań narodowych i innych wydarzeń o znaczeniu regionalnym. Wśród eksponatów znajdują się pamiątki z grodu włocławskiego, którego strategiczne położenie nad Wisłą sprawiło, że był wzmiankowany już w kronice Galla Anonima jako jeden z punktów zbornych wojów Bolesława Chrobrego. Pokazane są fragmenty wału grodowego, obiekty związane z wytopem i obróbką żelaza, naczynia średniowieczne ze znakami garncarskimi, militaria, w tym miecz rycerski z XIV wieku znaleziony we wsi Tymień koło Izbicy Kujawskiej, biżuteria oraz numizmaty.

Na szczególną uwagę zasługują dwa skarby monet: pierwszy, z miejscowości Ujma Duża, zawiera dwunastowieczny denar przypisywany biskupowi kujawskiemu Stefanowi; drugi, znaleziony w 1968 roku wokół baszty zamkowej w Przedczu, zawiera fałszerstwa monet średniowiecznych, w tym szelągi zakonu krzyżackiego, półgrosze Władysława Jagiełły i grosze praskie. Całość dopełnia wizualizacja hipotetycznego wyglądu Włocławka z połowy XIII wieku oraz graficzne przedstawienie genezy i przebiegu bitwy pod Płowcami z 1331 roku.

Wystawa prowadzi zwiedzających przez kolejne epoki, ukazując dynamiczny rozwój miasta, dramatyczne wydarzenia, zrywy niepodległościowe, zmiany granic, rozwój gospodarki i życia codziennego mieszkańców. Zgromadzono kilka tysięcy obiektów ze zbiorów własnych muzeum, wzbogaconych o materiały ilustracyjne i tekstowe, które pozwalają zagłębić się w mniej znane aspekty lokalnej historii.

Lekcje muzealne i warsztaty

Działalność edukacyjna Muzeum Historii Włocławka obejmuje lekcje muzealne i warsztaty tematyczne, które są dostosowane do różnych grup wiekowych. Na stronie muzeum dostępna jest oferta zajęć, które realizowane są na miejscu, w przestrzeni wystawowej. Jednym z tematów lekcji jest „Działania militarne na terenie Kujaw w okresie powstania kościuszkowskiego 1794 roku”. Zajęcia skierowane są do uczniów szkół podstawowych i średnich i obejmują prezentację multimedialną oraz film. Uczestnicy poznają przebieg wydarzeń, sylwetki dowódców oraz znaczenie powstania dla regionu.

Innym tematem jest „Drogi lądowe na Kujawach, na przestrzeni dziejów”, który ukazuje rozwój infrastruktury komunikacyjnej od czasów średniowiecznych po współczesność. Zajęcia prowadzone są w formie wykładu wzbogaconego o prezentację multimedialną, a ich celem jest ukazanie wpływu dróg na rozwój gospodarczy i społeczny regionu. Lekcje prowadzą doświadczeni edukatorzy, a zgłoszenia grup przyjmowane są z wyprzedzeniem, co pozwala na dostosowanie treści do poziomu uczestników.

Obecnie w ofercie Muzeum dostępne są następujące lekcje i warsztaty:

Warsztaty

• Między nami jaskiniowcami
• Patchworkowe kamieniczki
• Gotyk Piasta – kolor miasta
• Detektyw archeolog
• Patriotyczne inspiracje
• Bij Moskala Polsko cała!
• Budujemy mosty dla pana starosty
• Historia odbita w szklanych paciorkach

Lekcje muzealne

• Wojna 1920 roku na Kujawach i ziemi dobrzyńskiej
• Działania wojenne we wrześniu 1939 roku na Kujawach
• Dzieje 14. Pułku Piechoty w latach 1918–1939
• Rola Kujaw w konfliktach polsko-krzyżackich
• Na progu niepodległości. Włocławek w latach 1914–1918
• Mniejszość niemiecka we Włocławku w latach 1793–1945
• Życie codzienne we Włocławku od końca XIX w. do okresu 20-lecia międzywojennego
• Historia Włocławka na przykładzie malowidła ściennego z 1894 roku Panorama Włocławka i zawody wioślarskie na Wiśle
• Powstanie styczniowe na Kujawach i ziemi dobrzyńskiej
• Wizerunki polskich władców umieszczone na monetach
• Włocławek pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945
• Zazamcze: folwark - przedmieście - dzielnica Włocławka
• Archeologia chemii
• Tajemnice Słowian, czyli skąd pochodzili, w co wierzyli i jak żyli nasi przodkowie
• Kryminalne zagadki archeologii
• Życie w dobie zarazy. O epidemiach cholery na Kujawach
• Cmentarzyska starego miasta we Włocławku
• Tajemnice ukryte w kryptach, czyli jak badamy społeczności epoki nowożytnej
• Bodzia. Elitarny cmentarz z początków państwa polskiego
• Nekropolie ewangelickie – niechciane dziedzictwo
• Drogi lądowe na Kujawach, na przestrzeni dziejów
• Działania militarne na terenie Kujaw w okresie powstania kościuszkowskiego 1794 roku

Dla nauczycieli i rodziców Muzeum Historii Włocławka stanowi wartościową propozycję wycieczki edukacyjnej. Dzieci mają okazję poznać historię miasta, zobaczyć autentyczne eksponaty, uczestniczyć w lekcjach muzealnych i warsztatach. Wizyta w muzeum to nie tylko zwiedzanie, ale także doświadczenie, które rozwija wiedzę, wyobraźnię i wrażliwość historyczną. Placówka oferuje przestrzeń do nauki, refleksji i wspólnego odkrywania przeszłości.

Galeria zdjęć

Zdjęcia: Muzeum Historii Włocławka

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

Aktualizacja 04.09.2025

 * ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu.

Sprawdź na mapie jak dojechać do Muzeum Historii Włocławka: