Muzeum Rycerzy i Żołnierzyków w Toruniu

Muzeum Rycerzy i Rycerzyków w Toruniu to miejsce, które w niecodzienny sposób łączy historię, sztukę i pasję kolekcjonerską. Zlokalizowane w zabytkowej kamienicy przy ulicy Małe Garbary 19, w zachodniej części Nowego Miasta, muzeum powstało z inicjatywy Fundacji „A to historia!”, założonej przez Katarzynę Czarną i Karola Szaładzińskiego. Oficjalne otwarcie miało miejsce 15 lipca 2021 roku, w rocznicę bitwy pod Grunwaldem.

Kamienica, w której mieści się muzeum, pochodzi z XV wieku, a swój obecny wygląd w stylu manieryzmu niderlandzkiego zyskała po przebudowie w XVII wieku. Budynek figuruje w gminnej ewidencji zabytków i sam w sobie stanowi interesujący obiekt architektoniczny. Wnętrza muzeum zostały zaadaptowane w sposób kameralny, ale funkcjonalny.

Główna część wystawy składa się z ponad dwóch tysięcy figurek, które przedstawiają polskich wojów, rycerzy i żołnierzy od czasów Mieszka I aż po XVIII wiek. Kolekcja została podzielona na dwie zasadnicze części. Pierwsza z nich to figurki historyczne, wykonane ręcznie z żywicy, masy termoutwardzalnej lub stopów metali. Ich autorami są Leszek Rościszewski, bronioznawca i historyk sztuki z Poznania, oraz właściciel zbioru Karol Szaładziński. Figurki te wiernie odtwarzają wygląd i oporządzenie rekonstruowanych postaci, bazując na źródłach historycznych. Każda postać piesza ma około sześciu centymetrów wysokości, a ich detale – od uzbrojenia po stroje – zostały odwzorowane z dużą precyzją.

Drugą część kolekcji stanowią tzw. kioskowce, czyli figurki-zabawki produkowane i sprzedawane w kioskach i sklepach z zabawkami w czasach PRL, od lat 60. do połowy lat 90. XX wieku. Wśród nich znajdują się nie tylko rycerze i żołnierze, ale także figurki Indian, kowbojów czy mieszkańców Afryki. Dla starszych zwiedzających ta część wystawy może być sentymentalną podróżą do dzieciństwa, dla młodszych – okazją do poznania kultury materialnej minionych dekad.

W muzeum można również zobaczyć figury rycerzy zakonów krzyżowych, w tym kilka postaci naturalnej wielkości. Szczególnie interesująca jest kolekcja kilkudziesięciu polskich i krzyżackich rycerzy niosących chorągwie użyte podczas bitwy pod Grunwaldem w 1410 roku. Sufit i ściany muzeum zdobią dwie grunwaldzkie chorągwie w skali 1:1 – wielka chorągiew krakowska oraz chorągiew wielkiego mistrza. Obok nich wiszą także chorągwie trzech zakonów rycerskich: joannitów, templariuszy i krzyżaków, a także królestwa Jerozolimy.

Jednym z ciekawszych elementów wystawy są kopie fresków z kamienicy przy ulicy Żeglarskiej w Toruniu, odkryte w 2016 roku. Malowidła przedstawiają postaci Judy Machabeusza, Jozuego, Dawida i króla Artura, należące do motywu Dziewięciu Mężnych Bohaterów – idealnych rycerzy i wojowników, popularnych w średniowiecznej Europie. Do tej grupy zaliczano także Karola Wielkiego, Gotfryda z Bouillon, Aleksandra Wielkiego, Juliusza Cezara i Hektora. Motyw ten był szczególnie żywy wśród toruńskiego mieszczaństwa, które chętnie nawiązywało do rycerskich tradycji, organizując turnieje i nadając sobie herby. Dzięki profesorowi Juliuszowi Raczkowskiemu z Wydziału Sztuk Pięknych UMK, który udostępnił zdjęcia fresków, można je dziś oglądać w muzeum w naturalnej skali.

Na parterze budynku znajduje się również sklep z żołnierzykami, w którym można nabyć ręcznie wykonane figurki rycerzy i żołnierzy z różnych epok, w tym z czasów Księstwa Warszawskiego. Ściany sklepu zdobią siedemnastowieczne drewniane panele z motywami roślinnymi, które pierwotnie stanowiły część ozdobnego sufitu. Ze względu na ich fragmentaryczny stan, podczas prac konserwatorskich zdecydowano się przenieść je na ściany.

Na strychu kamienicy mieści się pracownia, w której powstają figurki sprzedawane w sklepie, oraz sala edukacyjna wykorzystywana do prowadzenia lekcji historii. Muzeum organizuje zajęcia dla dzieci i młodzieży, podczas których uczestnicy poznają historię rycerstwa, uzbrojenie i zwyczaje wojskowe. Zajęcia są dostosowane do wieku uczestników i prowadzone w sposób angażujący, z wykorzystaniem eksponatów i materiałów edukacyjnych.

Najbardziej cenioną przez nauczycieli lekcją muzealną są zajęcia "Skrzynia Dobrawy". To autorskie opracowanie tematu początków państwa polskiego w formule nauki przez zabawę, dające szansę na aktywne uczestnictwo każdemu z uczniów. Zajęcia można realizować zarówno dla klas 0-3 jako przyjazne wprowadzenie do edukacji historycznej, bardzo przydatne w późniejszych etapach kształcenia oraz dla starszych uczniów (klasy 4-8) jako wsparcie poznawcze, odwołujące się do doświadczeń oraz intuicji.

Muzeum Rycerzy i Rycerzyków w Toruniu to miejsce, które w atrakcyjny sposób przybliża historię wojskowości i rycerskości. Dla nauczycieli stanowi wartościowe uzupełnienie programu nauczania, oferując możliwość przeprowadzenia lekcji w przestrzeni pełnej autentycznych odniesień do przeszłości. Dla rodziców jest okazją do wspólnego spędzenia czasu z dziećmi w otoczeniu miniaturowych bohaterów, którzy opowiadają historię Polski i Europy. Dzieci uczą się przez zabawę, rozwijają wyobraźnię i zdobywają wiedzę o dawnych epokach. Wizyta w muzeum to nie tylko kontakt z historią, ale także inspiracja do dalszego poznawania dziejów i wartości, które przez wieki kształtowały społeczeństwa.

Galeria zdjęć

Zdjęcia: Muzeum Rycerzy i Rycerzyków

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

Aktualizacja 27.08.2025

 * ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu.

Sprawdź na mapie jak dojechać do Muzeum Rycerzy i Żołnierzyków: