Muzeum Wsi Lubelskiej. Wyjątkowy skansen w Lublinie

Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie to jeden z największych skansenów w Polsce, położony malowniczo w dolinie rzeki Czechówki. Jego misją jest dokumentowanie i ochrona dziedzictwa kultury materialnej i niematerialnej Lubelszczyzny. Placówka gromadzi nie tylko zabytki architektury wiejskiej, dworskiej i małomiasteczkowej, ale także utrwala wiedzę o zwyczajach, obrzędach, tradycjach i codziennej pracy mieszkańców regionu. Ekspozycja muzealna została podzielona na sektory odpowiadające zróżnicowaniu krajobrazowemu i etnograficznemu województwa: Wyżyna Lubelska, Roztocze, Powiśle, zespół dworski oraz miasteczko.

Co można zobaczyć w Muzeum Wsi Lubelskiej?

Wyżyna Lubelska
To najstarszy sektor muzeum, w którym znajduje się pierwszy obiekt przeniesiony do skansenu – wiatrak typu holenderskiego z Zygmuntowa, zbudowany w 1918 roku. W sektorze można zobaczyć także kuźnię z Urzędowa, olejarnię z Bogucina, studnię z Błażka oraz kapliczkę z Kolanówki. Wśród zagrodowych obiektów wyróżnić można chałupę z Tarnogóry (1773 r.), i zagrody z Żukowa, Niemiec, Urzędowa i Żabna. Każda z nich prezentuje różne typy zabudowy wiejskiej, od trójwnętrznych chałup z otwartym paleniskiem po rozbudowane okólniki gospodarcze z oborami, stajniami, stodołami i spichlerzami. W izbach znajdują się oryginalne piece chlebowe, paleniska, dekoracje ze słomy i bibułki, a także instrumenty muzyczne i warsztaty rzemieślnicze.

Roztocze
Sektor Roztocze ukazuje zabudowę charakterystyczną dla południowo-wschodniej Lubelszczyzny. Znajduje się tu m.in. chałupa z Gozdu Lipińskiego, zagroda z Korytkowa Dużego, kuźnia z Ciosmów, budynek z Bełżca oraz zagrody z Teodorówki, Bukowej, Huty Dzierążyskiej, i Błonia. W obrębie sektora wznosi się cerkiew greckokatolicka z Tarnoszyna z 1759 roku, , kapliczka ze Słobody i cmentarz przycerkiewny. Cerkiew pełni funkcję sakralną i jest użytkowana przez parafię greckokatolicką w Lublinie. W zagrodach można zobaczyć typowe dla Roztocza budynki mieszkalne i gospodarcze, często zestawione pod wspólnym dachem, z charakterystycznymi dachami krytymi słomą.

Powiśle
Sektor Powiśle prezentuje zagrody z Chrząchowa, Janiszowa, Brzezin, Głodna, Karczmisk i Kaliszan. Wśród obiektów znajduje się także pień dębu z krzyżem z Dzbenina oraz kapliczki z Leszczyny i Żmijowisk. Chałupa z Brzezin, zbudowana w 1789 roku, zawiera ekspozycję osadzoną w realiach roku 1881, ukazującą życie dwupokoleniowej rodziny chłopskiej. W chałupie z Głodna urządzono edukacyjne modele mieszkań dwóch rodzin żydowskich z okresu II Rzeczypospolitej – handlarza domokrążcy i właściciela sklepu. Sektor Powiśle ukazuje także typowe dla regionu płoty koszowe z wikliny oraz studnie z żurawiem.

Zespół dworski
Centralnym obiektem sektora dworskiego jest XVIII-wieczny dwór z Żyrzyna, usytuowany na cyplu wysoczyzny nad doliną Czechówki. Wnętrza dworu prezentują model życia średniozamożnego ziemiaństwa z sierpnia 1939 roku. W skład zespołu dworskiego wchodzą także czworak z Brusa Starego, dwór z Huty Dzierążyskiej, spichlerze z Piotrowic i Turki, brama z Łańcuchowa, figura Matki Boskiej Królowej Polski, krzyż z Leokadiowa oraz ogród przyprawowo-ziołowy. Całość otacza park krajobrazowy z aleją lipową, sadem. Obiekty prezentują architekturę dworską i folwarczną, a także elementy stylu zakopiańskiego.

Miasteczko
Sektor miasteczkowy to rekonstrukcja prowincjonalnego miasteczka z lat 30. XX wieku. Zrealizowany w latach 2010–2013, obejmuje plac rynkowy oraz zabudowę północną. Znajdują się tu m.in. ratusz z Głuska, domy z Wojsławic, Wąwolnicy i Siedliszcza, areszt z Samoklęsk, szkoła z Bobrownik, restauracja z Zemborzyc, remiza z Wilkowa, kołodziejnia z Bełżyc oraz stodoły z Kamionki, Tyszowiec i Ostrowa Lubelskiego. Wnętrza obiektów kryją ekspozycje zakładu fryzjerskiego, kuchni żydowskich, agencji pocztowej, gabinetu dentystycznego, pracowni malarza szyldów, sklepu żelaznego, trafiki, masarni, warsztatu szewskiego, sklepu kolonialno-galanteryjnego oraz mieszkania burmistrza. W sektorze znajduje się także kościół z Matczyna i plebania z Żeszczynki.

Ekspozycja Muzeum Wsi Lubelskiej to nie tylko zbiór obiektów architektonicznych, ale także opowieść o codziennym życiu mieszkańców Lubelszczyzny. Każdy sektor ukazuje inne aspekty kultury ludowej, ziemiańskiej i miasteczkowej, tworząc spójną narrację o przeszłości regionu. Spacer po muzeum to okazja do poznania różnorodności krajobrazowej i społecznej, a także do refleksji nad przemianami, jakie zaszły na przestrzeni wieków.

Lekcje muzealne i warsztaty dla dzieci 

Muzeum Wsi Lubelskiej prowadzi szeroką działalność edukacyjną, skierowaną do dzieci, młodzieży i dorosłych. Oferta lekcji muzealnych i warsztatów została podzielona według grup wiekowych i tematycznych. Poniżej przedstawiamy tematy lekcji i warsztatów z podziałem na grupy wiekowe (stan na 09.2025)

Klasy 1–3 szkoły podstawowej

Ginące zawody - Uczniowie poznają dawne zawody wiejskie, takie jak kowal, garncarz, olejarz czy tkacz. Zajęcia odbywają się w autentycznych obiektach muzealnych i obejmują scenki rodzajowe, np. podkuwanie konia.
Co jest grane? - Zabawy pastwiskowe Dzieci poznają życie codzienne swoich rówieśników z dawnej wsi, ich obowiązki i zabawy. Uczestnicy biorą udział w tradycyjnych grach ruchowych.
Salon i izba - Porównanie życia dzieci wiejskich i ziemiańskich sprzed stu lat. Uczniowie wcielają się w postacie Kazia, Marysi, Januszka i Zosi, poznają ich zabawki i codzienne obowiązki.
Od ziarenka do bochenka - Lekcja o procesie powstawania chleba – od zasiewu po wypiek. Uczniowie poznają narzędzia rolnicze i etapy pracy w stodole, chałupie i wiatraku.
Jak to ze lnem było - Zajęcia inspirowane bajką Marii Konopnickiej. Uczniowie poznają obróbkę lnu, przędzenie i tkanie, a także tradycyjną odzież lnianą.
Tradycje wielkanocne na Lubelszczyźnie - Uczniowie poznają zwyczaje wielkanocne, dowiadują się o kolędowaniu i przygotowaniach do świąt.
Obrzędy i zwyczaje Świąt Bożego Narodzenia - Lekcja o tradycjach bożonarodzeniowych na wsi i w dworze. Uczniowie poznają symbolikę choinki, szopki, i zwyczaje kolędnicze.
Spotkanie ze Świętym Mikołajem – Zimowe przedstawienie z opowieścią o św. Mikołaju. Zajęcia kończy spotkanie ze św. Mikołaja. Uwaga: prezenty dostarczają organizatorzy wycieczki.

 

Klasy 4–6 szkoły podstawowej

Ginące zawody Jak wyżej – z większym naciskiem na techniki pracy i historię rzemiosła.
W miasteczkowym zakładzie fryzjerskim – rzecz o przedwojennej urodzie i higienie Uczniowie poznają wyposażenie zakładu fryzjerskiego z lat 30. XX wieku oraz warunki higieniczne na wsi. Dowiadują się, czym był „wszarz” i „kołtun”.
Co jest grane? Zabawy pastwiskowe - Jak wyżej – z dodatkowymi informacjami o obowiązkach dzieci i ich roli w gospodarstwie.
Zabawa andrzejkowa przy wróżbach - Prezentacja multimedialna o tradycjach andrzejkowych, zakończona zabawą z wróżbami w chałupie z Urzędowa.
Tradycje wielkanocne na Lubelszczyźnie - Jak wyżej – z większym naciskiem na symbolikę.
Obrzędy i zwyczaje Świąt Bożego Narodzenia - Jak wyżej – z analizą różnic między tradycjami wiejskimi i ziemiańskimi.

Klasy 7–8 szkoły podstawowej

Ginące zawody - jak wyżej
W miasteczkowym zakładzie fryzjerskim – jak wyżej
Zabawa andrzejkowa przy wróżbach - Warsztaty składające się z pogadanki o zwyczajach późnojesiennych i tradycji andrzejkowej oraz zabawy przy wróżbach. Uczniowie losują zadania i odtwarzają wybrane wróżby w chałupie z Urzędowa.
Tradycje wielkanocne na Lubelszczyźnie - Lekcja o obrzędach i zwyczajach wielkanocnych. Uczniowie poznają symbolikę palmy, pisanek, kosza wielkanocnego oraz tradycje Niedzieli Wielkanocnej i Wielkiego Poniedziałku. Zajęcia odbywają się w wiejskich chałupach z wielkanocnym wystrojem.
Obrzędy i zwyczaje Świąt Bożego Narodzenia - Zajęcia w obiektach muzealnych ze świątecznym wystrojem. Uczniowie poznają różnice między tradycjami bożonarodzeniowymi ludności wiejskiej i ziemiaństwa, dowiadują się o kolędnikach, szopkach, symbolice choinki i zwyczaju wnoszenia „króla” do chaty.

 
Szkoły średnie

Ginące zawody - Jak wyżej – z pogłębioną refleksją nad znaczeniem rzemiosła w kulturze wsi.
W miasteczkowym zakładzie fryzjerskim – rzecz o przedwojennej urodzie i higienie. Analiza społeczna roli zakładów usługowych i warunków życia na wsi w I połowie XX wieku.
Zabawa andrzejkowa przy wróżbach - Jak wyżej – z naciskiem na źródła historyczne i kulturowe znaczenie wróżb.
Tradycje wielkanocne na Lubelszczyźnie - Jak wyżej
Obrzędy i zwyczaje Świąt Bożego Narodzenia - Jak wyżej – z analizą symboliki i różnic społecznych.

Galeria zdjęć

Zdjęcia: Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

Aktualizacja 18.09.2025

 * ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu.

Sprawdź na mapie jak dojechać do Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie: