Muzeum - Zespół Synagogalny we Włodawie

Zespół Synagogalny we Włodawie to jedno z najbardziej unikalnych miejsc na mapie muzealnej Polski. Położony w centrum miasta, przy ulicy Czerwonego Krzyża 7, obejmuje trzy zabytkowe budynki: Wielką Synagogę, Małą Synagogę oraz Dom Pokahalny. Przez wieki stanowił centrum życia religijnego i społecznego włodawskiej gminy żydowskiej, a dziś pełni funkcję muzeum, dokumentując wielokulturową historię regionu. To miejsce, w którym przeszłość nie tylko została zachowana, ale także aktywnie przekazywana kolejnym pokoleniom.

Historia Zespołu Synagogalnego we Włodawie

Historia zespołu sięga XVIII wieku. Wielka Synagoga, czyli bet ha-kneset, została wzniesiona w latach 1764–1774 na miejscu wcześniejszej drewnianej bożnicy. Jej budowę sfinansowano ze środków gminy żydowskiej oraz z funduszy rodziny Czartoryskich, ówczesnych właścicieli Włodawy. Wnętrze synagogi, zaprojektowane w stylu późnobarokowym, wyróżnia się dziewięciopolowym sklepieniem kolebkowo-krzyżowym wspartym na czterech kolumnach. Po bokach znajdują się babińce, czyli modlitewnie dla kobiet, zwieńczone grzebieniastą attyką. W sali modlitw zachował się neobarokowy aron ha-kodesz z 1936 roku, wykonany w stiuku i polichromowany, który zastąpił pierwotne drewniane wyposażenie zniszczone w pożarze w 1934 roku.

Mała Synagoga, czyli bet ha-midrasz, pochodzi z końca XVIII wieku. Od początku pełniła podwójną funkcję – była miejscem modlitwy oraz studiowania Tory i ksiąg talmudycznych. Jej architektura jest skromna, zgodna z typowym schematem małomiasteczkowych bożnic. Wnętrze składa się z przedsionka, nad którym znajduje się modlitewnia dla kobiet, oraz sali męskiej, w której zachowały się drewniane obramowania szafek ściennych.

Dom Pokahalny, wybudowany w 1928 roku, pełnił funkcję administracyjną. Mieściła się tu siedziba Zarządu Gminy, biblioteka oraz prawdopodobnie stowarzyszenia żydowskie, takie jak „Stowarzyszenie źródła Jakuba” czy „Stowarzyszenie psalmowe”. W budynku odnaleziono marmurową tablicę fundacyjną z inskrypcją hebrajską, wpisaną w trójkąt, co stanowi jeden z ciekawszych zabytków epigraficznych regionu.

Co można zobaczyć w Muzeum?

Od 1983 roku wszystkie trzy budynki są siedzibą Muzeum – Zespołu Synagogalnego we Włodawie. W Wielkiej Synagodze prezentowane są wyłącznie wystawy związane z kulturą żydowską. W sali męskiej można zobaczyć judaika, w tym zwoje Tory, rimonim, jady, mezuzy, korony na Torę, chanukije, tefiliny, tałesy, balsaminki i szofary. Część eksponatów została podarowana przez Jakuba Friedmanna z Australii. Na piętrze znajduje się ekspozycja „W pokoju mełameda”, która odtwarza dawny cheder – żydowską szkołę. Zgromadzono tu sprzęty codziennego użytku, księgi religijne oraz piec typu koza.

Mała Synagoga jest miejscem wystaw poświęconych wielokulturowej historii Włodawy i etnografii regionu. Wśród ekspozycji znajdują się fotografie dokumentujące życie miasta oraz wystawy czasowe związane z lokalnym folklorem. Dom Pokahalny prezentuje wystawy etnologiczne i egzotyczne, ukazujące kulturę ludową oraz tradycje innych regionów świata.

W ostatnich latach przeprowadzono kompleksowe prace remontowo-konserwatorskie, które przywróciły budynkom ich dawny blask. Odnowiono wnętrza, wymieniono instalacje, stolarkę drzwiową, posadzki oraz przeprowadzono konserwację polichromii. Obiekty zostały przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, a otoczenie wzbogacono o nasadzenia roślin.

Warsztaty dla dzieci i zajęcia dla uczniów

Muzeum prowadzi aktywną działalność edukacyjną. W ofercie znajdują się warsztaty tematyczne, które realizowane są na wcześniejsze zamówienie. Wśród propozycji znajdują się zajęcia związane z kulturą ludową, sztuką i historią. Warsztaty „Mereżka, ażury, koronki” uczą haftu ażurowego, „Makatka, to nie mała małpka” pozwalają na stworzenie własnej makatki, a „Warsztaty tkackie” przybliżają tradycję pereboru i umożliwiają pracę na warsztacie tkackim. Zajęcia „Ludowe parcie na szkło” to malowanie na szkle inspirowane sztuką ludową, a „Pająki ludowe” to tworzenie dekoracji z papierowych słomek i bibuły.

Dla zainteresowanych kulturą żydowską przygotowano warsztaty „Cheder” – stylizowane na dawną szkołę, gdzie dzieci uczą się alfabetu hebrajskiego przy użyciu pióra i tuszu. Zajęcia „Hamsa i granat – malowane symbole” pozwalają poznać znaczenie tych motywów w judaizmie i stworzyć własne kompozycje na odlewach gipsowych. Warsztaty „Historia na światło i cień” to teatr cieni, w którym uczestnicy tworzą postaci i rekwizyty, a następnie przygotowują przedstawienie. W ramach zajęć „Wycinanka ludowa/żydowska” uczestnicy poznają historię wycinanki i wykonują własne prace.

Muzeum oferuje również warsztaty patriotyczne. „Kto ty jesteś? Polak mały” to zajęcia dla najmłodszych, podczas których dzieci tworzą godło Polski. „W państwie Polan” to warsztaty o legendzie powstania państwa, zakończone budową grodu. „U panów we Włodawie” to zajęcia z mapą miasta i tworzeniem własnego herbu rodowego. Warsztaty „Aniele Boży... kapliczka z intencją” pozwalają na wykonanie kapliczki inspirowanej polskim krajobrazem.

Nową atrakcją muzeum jest edukacyjne kino wirtualnej rzeczywistości „Zachęta”. Nazwa nawiązuje do dawnego włodawskiego kina. Odwiedzający mogą obejrzeć filmy „Szabat Szalom”, „Sobótki Poleskie” oraz „Jutrznia nad Bugiem”, które ukazują tradycje, obrzędy i krajobrazy regionu. Projekcje odbywają się w kameralnych warunkach, a bilety dostępne są w cenie 10 zł (normalny) i 7 zł (ulgowy).

Zespół Synagogalny we Włodawie to miejsce, które łączy historię, sztukę i edukację. Dla nauczycieli stanowi przestrzeń do realizacji zajęć z zakresu historii, kultury i sztuki. Dla rodziców jest okazją do wspólnego poznawania dziedzictwa regionu. Dzieci mają możliwość uczestniczenia w warsztatach, poznania tradycji i stworzenia własnych prac. Wizyta w muzeum to nie tylko zwiedzanie, ale także doświadczenie, które pozostaje w pamięci.

Galeria zdjęć

Zdjęcia: Muzeum - Zespół Synagogalny we Włodawie

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

Aktualizacja 27.08.2025

 * ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu.

Sprawdź na mapie jak dojechać do Muzeum - Zespół Synagogalny we Włodawie: