Dom Mikołaja Kopernika w Toruniu

 Nie ma wątpliwości, że Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu! O wiele trudniej jest określić dokładnie w którym domu, gdyż bogata rodzina Koperników, skoligacona z najważniejszymi rodami patrycjuszowskimi w mieście, miała wówczas kilka nieruchomości, m.in. kamienicę przy ulicy św. Anny (dziś ul. Kopernika 15) oraz w najbardziej reprezentacyjnej części miasta, przy Rynku Staromiejskim 36 (w sąsiedztwie Kamienicy pod Gwiazdą).

W drugim z opisywanych domów, wielokrotnie przebudowywanym i trawionym przez pożary nie zachowały się żadne elementy z XV i XVI wieku. Natomiast pierwsza z kamienic – charakterystyczny dla miast hanzeatyckich tzw. dom-skład – przetrwała od czasów średniowiecza w niewiele zmienionym stanie. Jej mury, układ i zdobienia odzwierciedlają historię miasta i jego mieszkańców, kontakty handlowe i artystyczne Torunia oraz przemiany w mentalności, gustach i sposobie życia torunian, a oryginalne wnętrza i wyposażenie pozwalają przenieść się w epokę Kopernika i poznać życie codzienne bogatej mieszczańskiej rodziny. Wspaniała, bogato zdobiona elewacja frontowa pochodzi z lat dwudziestych XV wieku. Do końca XV wieku przed kamienicą istniało przedproże, którego ślady możemy obserwować na południowej ścianie piwnicy. W czasie prac konserwatorskich, prowadzonych pod koniec 1972 roku, wyburzono XIX-wieczne ściany działowe i przywrócono kamienicy jej dawny układ. Pozwoliło to nie tylko wyeksponować zachowany wystrój poszczególnych wnętrz, ale również umożliwiło pokazanie ich pierwotnej funkcji. W przeszłości dom należał do krakowskiego kupca Mikołaja Kopernika, który przybył do Torunia około 1456 roku i tu ożenił się z należącą do patrycjuszowskiej rodziny Barbarą Watzenrode, wchodząc w ten sposób do elity naszego miasta. 

Przez gotycki portal wchodzimy do Wielkiej Sieni, która spełniała funkcje zarówno handlowe jak i mieszkalne. Do dnia dzisiejszego zachowały się oryginalne elementy konstrukcji i wyposażenia, m.in. strop z 1. połowy XV wieku pokryty nowożytną polichromią, a także kąt kuchenny. Z wysokiej sieni można było zejść do piwnic, wyjść korytarzykiem na dziedziniec, a także schodami udać się do pomieszczeń na wyższych piętrach. Pod koniec XVI wieku wzdłuż ściany południowej zbudowano galeryjkę, na której od spodu zachowała się oryginalna polichromia z tego okresu. Wysoka sień nabrała reprezentacyjnego charakteru. Załatwiano w niej transakcje handlowe. Po stronie zachodniej zbudowano 2 pokoiki. Dolny pełnił funkcję podręcznego pomieszczenia dla kuchni. W XVIII wieku strop, zewnętrzne ściany nadwieszonej izdebki oraz balustradę klatki schodowej pokryto polichromią. 

W izbie za wielką sienią skupiało się życie mieszczańskiej rodziny. W pomieszczeniu tym uwagę przykuwa nie tylko strop brusowy ozdobiony XVIII-wieczną polichromią, ale też bogato zdobiona szafa gotycka z 2 połowy XV wieku oraz inne meble z epoki: zydle i krzesło nożycowe. Z okien izby rozpościera się widok na podwórze kamienicy ograniczone średniowiecznym murem, jednym z niewielu zachowanych w Toruniu, i na towarzyszące kamienicy oficyny. W jednej z nich znajduje się makieta Torunia z ok. 1500 roku. Makiecie towarzyszy spektakl światła–dźwięku, przedstawiający najważniejsze wydarzenia z historii Torunia, perły gotyckiej architektury i układ przestrzenny z 2 połowy XV wieku, a także miejsca związane z Mikołajem Kopernikiem i jego rodziną. 

Do postaci Kopernika nawiązuje również Pracownia Uczonego w prawej górnej izdebce kamienicy, wnętrze z charakterystycznym kominem gruszkowym. Na stole w pracowni rozłożone są księgi z tabelami astronomicznymi oraz reprint rękopisu „De revolutionibus...", dzieła toruńskiego astronoma. W prawym rogu stoi globus Wilhelma Bleau z XVII-wieczną mapą świata, zaś powyżej zawieszony został XVII-wieczny obraz „Uczonego w pracowni", przypisywany Monogramiście IS - artyście wykazującemu w swojej twórczości wpływy młodego Rembrandta oraz Gerarda Dou. Po lewej stronie XVI-wiecznej szafki – ozdobionej interesującą snycerką, przedstawiającą scenę Ostatniej Wieczerzy – umieszczony został mikroskop optyczny z przełomu XVI i XVII wieku, jedno z pierwszych tego typu urządzeń. 

Salon z białym stropem. W związku ze zmianą funkcji wysokiej sieni, życie rodzinne przeniosło się do izby w II trakcie oraz na I piętro tylnego traktu – do tzw. świetlicy, która była pomieszczeniem nieco niższym, a przez to cieplejszym. Z XVI wieku pochodzą: odkrywka polichromii przedstawiająca winorośl oraz wnętrze kominka. Na ścianie południowej, obok drzwi do biur, znajduje się niewysoka wnęka półkoliście sklepiona, zamurowana w XVI wieku (?), w przeszłości wyjście na zewnętrzną klatkę schodową, którą można było zejść na dziedziniec. W XVIII wieku pomieszczenie to gruntownie zmodernizowano. Ściany pokryto klasycystycznymi polichromiami, dawny strop zamalowano białą farbą (?) – stąd nazwa określająca to pomieszczenie. Salon został wyposażony w meble z epoki, ściany ozdobiono XVIII-wiecznymi portretami. W etażerce znajdują się XVII- i XVIII-wieczne starodruki, przyrządy astronomiczne i matematyczne, wśród nich cyrkiel Jana Heweliusza z 1638 roku. 

Fotografie: Muzeum Okręgowe w Toruniu

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

* ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu. 

Zobacz na mapie jak dojechać do Domu Mikołaja Kopernika w Toruniu: