Zamek Królewski na Wawelu

Wzgórze wawelskie jest dla Krakowa tym, czym Akropol dla starożytnych Aten lub Wzgórze Kapitolińskie dla Rzymu.

Górujące nad zakolem Wisły skaliste wzniesienie od wczesnego średniowiecza było siedzibą świeckiej i duchownej władzy. Istnieją jednak ślady wskazujące na obecność tam człowie­ka od okresu paleolitu. Mieszko I (p. 960-992), pierwszy historyczny władca i twórca polskiej państwowości obrał Wawel na jed­ną ze swych siedzib. Przyjęcie przez niego chrześcijaństwa wprowadziło Polskę w krąg kultury zachodniej. W r. 1000 ustanowiono w Krakowie biskupstwo i zbudowano pierwszą katedrę na Wawelu. 
Szczególny rozkwit przeżywał Wawel w wiekach XIV-XIV, za panowania ostatnich Piastów i Jagiellonów. Za panowania królów: Aleksandra (p. 1501-1506), Zygmunta I (1506-1548) i Zygmunta Augusta (p. 1548-1572) przekształcono zbyt ciasny już gotycki za­mek, w renesansową siedzibę należącą do najwspanialszych w środkowej Europie. Był to czas niezwykłego rozwoju sztuki i nauk humanistycznych. 

Po przeniesieniu się króla Zygmunta III Wazy (p. 1587-1632) wraz z dworem do Warsza­wy w latach 1609-1611, Wawel stracił na swym dotychczasowym znaczeniu. Pozostał jednak jedną z królewskich rezydencji, a w katedrze nadal odbywały się koronacje i pogrzeby polskich królów. Zamek był wielokrotnie niszczony i grabiony w czasie działań wojen­nych, m.in. podczas potopu szwedzkiego. W r. 1796 przejęty przez Austriaków po ostatnim zaborze, zamek został zamieniony w koszary armii austriackiej. 

Z początkiem XX wieku podjęto monumen­talny program odnowy Wawelu, zmierzający do przywrócenia mu dawnej świetności, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości przekształcono go w muzeum. Zbiory Zamku Królewskiego na Wawelu są prezentowane na kilku stałych ekspozycjach, przybliżających wygląd królewskiej rezydencji w wiekach XVI i XVII. Wystawy zwiedza się odrębnie.

Od wiosny do wczesnej jesieni odwiedzający mogą także zejść do Smoczej Jamy, wspiąć się na najwyższe poziomy baszty Sandomierskiej lub wybrać się z przewodnikiem na trasę plenerową i poznać dzieje zabudowy i fortyfikacji wzgórza wawelskiego. Muzeum organizuje także wystawy czasowe i pokazy dzieł sztuki.

Wystawy stałe

Reprezentacyjne Komnaty Królewskie - Nawiązują do wyglądu wnętrz rezydencji królewskiej z w. XVI i początku XVII; obejmują wielkie sale – Poselską (z rzeźbionymi głowami w stropie) i Senatorską. Można tu zobaczyć słynną kolek­cję arrasów króla Zygmunta Augusta, portrety królów, obrazy mistrzów włoskich i holenderskich od w. XV do XVII oraz renesansowe meble włoskie.

Prywatne Apartamenty Królewskie - Sale służyły niegdyś monarchom, dworowi oraz gościom podejmowanym przez króla. Wyposa­żenie z epoki renesansu, na uwagę zasługują obrazy włoskie z kolekcji Lankorońskich, w trzech salach zachowane są stropy modrzewiowe, w dwóch barwne fryzy ścienne. W północnym skrzydle zamku znajdują się dwie sale z eksponatami z czasów saskiej dynastii Wettinów, m.in. zbiór porcelany miśnień­skiej oraz sreber stołowych; dwie sale urządzone w stylu klasycystycznym.

Skarbiec Koronny i Zbrojownia - Wystawa zajmuje gotyckie i renesansowe pomieszczenia północno-wschodniego narożnika zam­ku, gdzie od w. XIV przechowywano polskie insygnia koronacyjne i klejnoty Rzeczypospolitej. Tu wyeksponowano przedmioty ocalone z pierwotnego skarbca, w tym miecz koronacyjny – Szczer­biec, pamiątki po polskich monarchach, dzieła złotnictwa polskiego, zachodnioeuropejskiego oraz różne rodzaje broni i uzbrojenia od średniowiecza po w. XVIII (m. in. paradne rzędy końskie).

Sztuka Wschodu - W sześciu salach są prezentowane: kobierce, chorągwie i makaty oraz uzbrojenie tureckie, perskie, a także ceramika japońska i chińska. Najcenniejszą część stanowią trofea i pamiątki związane z Janem III Sobieskim i odsieczą wiedeńską (1683).

Wawel Zaginiony - Rezerwat archeologiczno-architektoniczny obejmuje: rotundę ŚŚ. Feliksa i Adaukta (NPMarii) z wieków X/XI, pozostałości stajni i wozowni z wieków XVI/XVII, relikty renesansowych kuchni królewskich oraz przedmioty znalezione na wzgórzu podczas prac wykopaliskowych. Dzieje zabudowy ilustrują plansze, a także model ukazujący układ przestrzenny wzgórza w w. XVIII. Można też obejrzeć wirtual­ną rekonstrukcję budowli z okresu wczesnoromańskiego i romańskiego. Bogaty zbiór renesansowych detali architektonicznych jest eksponowany w Lapidarium.

Smocza Jama  - osobliwość wawelskiego wzgórza to jaskinia w jego zachodnim zboczu (sprzed 12 mln lat), związana z legendą o smoku i założycielu Krakowa, księciu Kraku. Zwiedzanie Smoczej Jamy rozpoczyna się z terenu wzgórza opodal baszty Złodziejskiej. Długość pieczary wynosi 270 m, a dostępna trasa do zwiedzania 81 m. Wychodząc, na wiślanym bulwarze stajemy przed rzeźbą Smok Wawelski, dłuta Bronisława Chromego z r. 1972.

Galeria zdjęć

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

 * ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu.

Zobacz na mapie jak dojechać do Zamku Królewskiego na Wawelu: